UROCZYSTE OTWARCIE I FUNKCJONOWANIE

Otwarcie cmentarza i pierwsze pogrzeby

Na początku 1902 r. większość prac na terenie nekropolii była na ukończeniu. Otwarcie cmentarza zostało zaplanowane na 14 lutego 1902 r., a na uroczystość postanowiono zaprosić następujące osoby:

LISTA GOŚCI ZAPROSZONYCH NA UROCZYSTOŚĆ OTWARCIA CMENTARZA ŻYDOWSKIEGO PRZY UL. LOTNICZEJ

ZARZĄD GMINY CZŁONKOWIE ZGROMADZENIA
REPREZENTANTÓW
ZASTĘPCY REPREZENTANTÓW
1. Pringsheim – radny miejski
2. Wollstein – radca sądowy
3. Edward Sachs
4. Emil Sachs
5. Dr Caro – radca sanitarny
6. Burgfeld
7. Julius Schottländer
8. Marck – radny miejski
9. Dr Samuelsohn
10. David Mugdan
11. Dr Honigmann - adwokat
12. Dr Freund – radca prawny
13. Lyon – dyrektor
14. Carl Reich – dr med.
15. Dr Josef Badt
16. Louis Cohn
17. Samuel Jaffe
18. Samuel Kohn
19. Hermann Neutstadtm
20. Teodor Oschinsky
21. Ollendorf – adwokat
22. Simon Scheye
23. David Schlesinger
24. Joel Struch
25. Salomon Weogert
26. Hermann Lonsberg
27. Moritz Baruch
28. Collomann – radca prawny
29. Louis Loewnthal
30. Emanuel Breslauer
31. Loel – adwokat
32. prof. Leopold Cohn
33. Moritz Rosenberg
34. dr Paul Heimann
35. Eugen Schiff
36. Hermann Hamburger
37. Rudolf Daniel
CZŁONKOWIE KOMISJI URZĘDNICY GMINNI 18 MĘŻÓW
38. Max Cohn
39. Josef Mühsam
40. Hermann Freudentahl
41. Ollendorff – konsul
42. Moritz Marek – bankier
43. Sala Bielski
44. Isaac Werner
45. Hirschberg – adwokat
46. Eldermann – radca handl.
47. Isaac Schaefer
48. Adolf Schwerin
49. Mark Brann
50. Philipp Falk
51. Salomon Daniel
52. Heym Cohn
53. dr Rosenthal – rabin
54. dr Guttmann – rabin
55. Fabian – rabin
56. dr Deutsch – rabin
57. Steifmann – kantor
58. Friedland – kantor
59. Spiro – kantor
60. Rosenthal – kantor
61. Pulvermacher – kapelmistrz
62. Scholz – organista
63. Richter – dyrektor zieleni
64. Dannenberg – st. ogrodnik
65. Ehrlich – mistrz murarski
66. P. Ehrlich – bud. rządowy
67. R. Ehrlich – bud. rządowy
68. Natanson – bud. miejski
69. J. Münzer – mistrz bud.
70. Kaliski – cieśla
71. Rumsch – malarz
72. Lux - kierownik bud.
73. J. Wohlfarlh
74. Hermann Jereslaw
75. B. Guttentag
76. Leon Brann
77. Salomonn Lomnitz
78. Hermann Heim
79. Louis Warmbrunn
80. A. J. Sternberg
81. Hermann Jacobowitz
82. Aron Kober
83. Josef Tockus
84. Otto Barnn [?]
85. Behuneck

Rabinów Rosenthala i Guttmann zaproszono na otwarcie cmentarza na specjalnym posiedzeniu w dniu 7 lutego. Sama uroczystość przebiegła według następującego harmonogramu:

Pierwszy pogrzeb na nekropolii przy ul. Lotniczej miał miejsce w środę 12 marca 1902 r. Pochowano wówczas urodzonego 10 maja 1838 r., a zmarłego 9 marca 1902 r. w Szpitalu Żydowskim Fundacji Fränckla Salomona Branna (ojciec znanego historyka Żydów śląskich Markusa Branna). W pogrzebie uczestniczył między innymi rabin dr Rosenthal. Drugi pochówek miał miejsce tego samego dnia – zmarłym był Leopold Berliner.

Funkcjonowanie cmentarza

Otwarcie nekropolii na początku 1902 r. nie zakończyło związanych z nią inwestycji. Wiosną 1903 r. na zebraniu Zgromadzenia Reprezentantów Gminy Synagogalnej poruszono trzy zasadnicze sprawy:

W pierwszej kwestii postanowiono o budowie inspektów - głównie ze względu na fakt, iż własna hodowla sadzonek i roślin była tańsza niż pozyskiwanie ich na wolnym rynku. Wykonanie projektu i kierownictwo budowy powierzono P. Ehrlichowi. W pierwszej kolejności powstał budynek kotłowni i przygotowalni oraz jedno skrzydło szklarni. W 1904 r. dobudowano dwa skrzydła szklarni (drewniane ramy okienne szklarni zamówiono w drezdeńskiej firmie Hönscha). Warto dodać, że po likwidacji gminy żydowskiej w latach czterdziestych XX wieku obiekty ogrodnicze dzierżawili kolejno ogrodnicy Herbert Marsch i Max Göls.

Jeśli chodzi o gospodarkę wodną na cmentarzu, to ścieki zbierano wpierw w odstojniku (Klärgruben), a potem rurami zbierającymi wodę drenażową prowadzono je do specjalnego urządzenia oczyszczającego (konstrukcji prof. Hulwy z Wrocławia), a stamtąd do rowu odwadniającego. Wszystkie rury biegły poniżej poziomu zwłok, stąd duża głębokość samej przepompowni (powstałe w 1903 r. urządzenie służące do przepompowywania wody do budynków, posiadało mechanizmy oczyszczające). W 1928 r. rozbudowano budynek WC za kostnicą, dobudowano umywalnię oraz magazyn na trumny.

Co się natomiast tyczy zaopatrzenia nekropolii w bieżącą wodę, to początkowo istniała studnia o głębokości 8 m i przekroju 3 m. Stąd wodę przepompowywano do zbiornika o pojemności 7,5 m3, umieszczonego na poddaszu budynku zarządu, a dalej rurociągami do dwóch ubikacji, ogrodnictwa, kostnicy i samego budynku zarządu. Jednak po odnotowaniu kilku zachorowań wśród robotników cmentarnych podjęto w 1903 r. decyzję o budowie specjalnego systemu oczyszczania. Wykonanie tych prac powierzono mistrzowi prac wodociągowych Stefanowi za kwotę 625 marek.

Zmiany topograficzne cmentarza

W kolejnych latach funkcjonowania cmentarza nastąpiły cztery zasadnicze zmiany dotyczące jego ukształtowania: