« Powrót do mapy i listy kwater

POLE HONOROWE

W okresie pierwszej wojny światowej rozpowszechniła się idea uhonorowania – na cmentarzach różnych wyznań - żołnierzy poległych na frontach wojny. Na cmentarzu żydowskim przy ul. Lotniczej pomysł ten pojawił się na przełomie lat 1915/1916. Projekt miał opracować Paul Ehrlich, przy czym wpierw powstała jedynie ogólna koncepcja, która ewoluowała wraz z upływem czasu. Do początkowych dwóch części pola honorowego, zwanego wówczas cmentarzem honorowym, z czasem dołączono dwa dodatkowe pola.

Widok ogólny pola honorowegoCałe pole honorowe ma wymiary 28 x 56 metrów i mieści się na końcu alei prowadzącej od głównej bramy w głąb cmentarza. Główny budulec tej części nekropolii to śląski piaskowiec. Wykonawcami inwestycji byli:

Oficjalne poświęcenie cmentarza honorowego miało miejsce w południe w niedzielę 29 sierpnia 1920 r. Obecni na nim byli między innymi członkowie zarządu gminy, członkowie zgromadzenia reprezentantów gminy, zarząd, honorowi urzędnicy Chewra Kadisza, a także znajomi i rodziny poległych Żydów wrocławskich. Uroczystość uświetniła przemowa P. Ehrlicha, który przedstawił wymowę ideową tego projektu oraz głównego rabina i rabina Simonsohna. Opiekę nad tą częścią w imieniu gminy przejął tajny radca Goldfeld.

PROGRAM IDEOWY POLA HONOROWEGO NA CMENTARZU ŻYDOWSKIM PRZY UL. LOTNICZEJ

„Wspólnie, tak jak wspólny był szczytny cel, który spajał bojowników na drodze do śmierci, jak wspólne było cierpienie i niebezpieczeństwo, które łączyło wszystkie zawody i klasy społeczne, tak wspólnie, bez żadnych różnic leżą pogrzebani zmarli. Takie same skromne kamienie, których prosty, wygięty zarys wyraźnie odcina się od zielonego cisowego żywopłotu, którego oddziaływanie z biegiem lat będzie w sposób naturalny wzrastało. Całe pole honorowe otoczone jest wstęg porośniętego skalniakami, niskiego muru z kamieni polnych; muru, który współbrzmi z grobami wojennymi znajdującymi się na wolnej przestrzeni pól bitewnych i który tworzy ów związek. To wszystko winno wyrażać wspólnotę losów, a niskie, obsiane trawą i obsadzone zwykłymi, prostymi kwiatami wzgórki grobów winny owo wrażenie wspólnoty pogłębiać.”

Pole honorowe zawsze było miejscem szczególnym dla Wrocławskiego Związku Żydowskich Żołnierzy Frontowych (Breslauer Bundes jüdischer Frontsoldaten), który często organizował tu uroczystości.

Jednak nie wszyscy, którzy zginęli podczas pierwszej wojny światowej są pochowani na tym polu. Niektórzy byli chowani w grobowcach rodzinnych lub na wcześniej zarezerwowanych miejscach. Z drugiej strony także nie wszyscy pochowani na polu honorowym zginęli podczas wojny – ponad dziesięć z pochowanych tu osób zmarło po 1918 r. (głównie są to działacze partyjni i młodzieżowi).

UKŁAD POLA

Punktem głównym pola jest zwieńczony kopułą obelisk. Tworzy go osiem tablic, na których wykuto nazwiska Żydów wrocławskich poległych na frontach pierwszej wojny światowej. Niegdyś tablice były przedzielone ośmioma kolumnami – zostały one jednak skradzione w ostatnich latach (na zdjęciu z 1979 roku widać jeszcze trzy kolumny, na fotografii z marca 1995 roku już tylko jedną).

Pomnik Pomnik Pomnik

Przed obeliskiem znajdują się pogrupowane po pięć do dziesięciu pojedyncze groby (w sumie 79). Poniższy szkic obrazuje ich usytuowanie. Każde zdjęcie w galerii pola honorowego zawiera m.in. informację, jaki numer został przypisany danemu nagrobkowi, dzięki czemu łatwiej będzie go odnaleźć w terenie.

pole honorowe

Tutaj można ściągnąć plik Excel z listą osób pochowanych na polu honorowym.

Poniżej znajduje się lista 466 osób, których nazwiska wyryto na obelisku stanowiącym centrum pola honorowego.

Nazwisko Imię Nazwisko Imię Nazwisko Imię
Abraham Bruno Gottheiner Sally Pick Alfred
Abramsohn Siegfr. Grabowsky Arn. Pick Otto
Adler Fritz Grabowsky Carl Pinkus Paul
Adler Moritz Grossmann Heinr. Pniower Fritz
Altmann Hugo Gruenfeld Jacques Pollak Fritz
Angress Jul. Guhrauer Kurt Pollak Kurt
Aron Kurt Guttentag Ernst Pommer Arthur
Asch Julius Guttmann Willy Pommeranz Georg
Ascher Willy Hahn Walter Posener Eugen
Bach Osw. Haller Heinz Posner Fritz
Badewitz Franz Hamburger Max Prinz Alfons
Badrian Max Hammerstein Max Prinz Benno
Baerwald Rob. Hartmann Georg Prinz Eduard
Bandmann Fritz Hartmann Josef Proskauer Hans Konrad
Bardasch Herb. Hartmann Kurt Pulvermacher Adolf
Bartnitzki Arthur Hausdorff Walter Rachwalsky Otto
Basch Willy Heilborn Ernst Reich Arth.
Baumgart Friedr. Heilborn Felix Reich Arthur
Benger Samuel Heimann Siegfr. Reich Siegfr.
Benjamin Erich Hendelsohn Ernst Reiter Karl
Benjamin Fritz Hermann Georg Reuss Walt.
Benjamin Rich. Hermann Georg Richter Moritz
Berger Herb. Herzfeld Leopold Riesenfeld Adolf
Bergmann Fritz Hirsch Erich Riesenfeld Alfons
Bergmann Kurt Hirschel Georg Riesenfeld Erich
Beuthner Mart. Hoch Alfr. Riess Erich
Biberfeld Ludw. Honigbaum Erich Ring Arth.
Bick Max Honigbaum Leop. Rosen Hugo
Bielschowsky Fritz Horn Herm. Rosenbaum Kurt
Bilewsky Erich Horwitz Siegb. Rosenbaum Walter
Blass Hans Huebner Max Rosenblum Adolf
Blass Martin Jacob Alfons Rosenstock Fritz
Blass Max Jacob Josef Rosenthal Georg
Bloch Rich. Jacob Salo Rosenthal Hans
Block Eug. Jacobsohn Rud. Rosenthal Herbert
Block Fritz Jacobsohn Wilhelm Rosenthal Hermann
Blumberg Willi Jakubowski Herb. Rosenthal Max
Blumenthal Manfr. Jarecki Werner Rosenthal Rich.
Bochenek Ehrich Jaschkowitz Leo Roth Heinrich
Boden Osk. Jonas Alb. Russ Max
Boehm Erich Juttka Hugo Sachs Paul
Boehm Julilus Kallmann Georg Sachs Rich.
Boehm Max Kalmus Ernst Sachs Sally
Boehm Salo Karger Jaques Sackur Albert
Boenisch Erich Karger Sylvi Sackur Ernst.
Boenisch Ernst Kasriel Josef Sackur Vikt.
Bogen Georg Kastan Herb. Salomon Sally
Bolden Erich Kasztan Erich Samelson Hans
Boronow Fritz Katz Adolf Sandberg Erich
Boronow Walter Katz Leo Sarner Kurt
Brann Kurt Kayser Martin Schaeffer Arth.
Brass Ernst Keiler Erich Schaeffer Fritz
Brass Hans Kleemann Erich Schaeffer Moritz Friedrich
Brauer Erich Franz Klemann Walter Scheer Georg
Brauer Max Klueger Isidor Scheer Georg
Braun David Koenigsfeld Hubert Scheer Paul
Brenner Ernst Koeppler Felix Scheer Walter
Breslauer Richard Koessler Kurt Schiff Rich.
Brieger Fritz Kohnke Rich. Schiftan Wilh.
Brinitzer Kurt Kolker Wolfg. Schimkowitz Gerson
Bruck Erich Koslowsky Carl Schlesinger Fritz
Bruck Herb. Krebs Herb. Schlesinger Hans
Bruck Otto Kuechler Max Schmuhl Max
Bruck Siegfr. Kunz Benno Schneidemann Erich
Brummer Nathan Kupferberg Sigismund Schnitzer Louis
Buechler Alfred Kuthaner Ernst Schoeps Carl Gerh.
Capauner Hans Laboschiner Max Schuefftan Eman
Chaimoff Josef Laboschiner Wilh. Schuefftan Oskar
Chaimoff Leo Landau Bruno Schuettenberg Herw.
Chorinsky Max Landsberg Hans Seidel Martin
Cohn Alfred Landsberg Kurt Seidel Martin
Cohn Arthur Lange Erich Seidel Walter
Cohn Erich Langer Fedor Seligsohn Paul
Cohn Ernst Ledermann Gust. Selka Herm.
Cohn Ludwig Leichtentritt Martin Siedner Alfr.
Cohn Siegfried Leiser Siegfried Siedner Georg
Courant Walter Lesser Willy Siedner Julius
Creuzberger Osk. Leuchtag Martin Silberberg Nath.
Danzinger Kurt Levi Hugo Silbermann Mart.
Danzinger Rudolf Carl Levi Max Simmenauer Alfred
Danzinger Willy Levin Max Singer Max
David Gust. Levy Erwin Singer Otto
Doctor Ernst Lewin Brun. Singer Willy
Doctor Friedr. Lewin Hugo Sittenfeld Albert
Dresdner Karl Lewy Georg Sittenfeld Martin
Durra Berth. Lewy Hans Sklarz Ismar
Durra Bruno Lewy Herb. Skutsch Erich
Durra Ludw. Lewy Otto Soberski Erich
Ebstein Erich Lichtenstein Kurt Soberski Fritz
Ebstein Hans Lichthein Fritz Soberski Robert
Eckstein Ludwig Liebes Walt. Spielmann Jacques
Ehrlich Fritz Liebeskind Hans Jos. Spielmann Rudolf
Ehrlich Max Lindenberg Hans Stargard Walt.
Ehrmann Paul Lippmann Martin Steifmann Fritz
Eisenberg Wilh. Littauer Heimann Stein Kurt
Eisig David Lobethal Ernst Stein Kurt Lothar
Epstein Salo Lobethal Hans Steinhardt Ewald
Fabisch Kurt Loewenstaedt Walter Steinhardt Max
Feibelsohn Bruno Loewenthal Hans Steinitz Bernh.
Feige Hans Loewenthal Rob. Steinitz Heinr.
Feige Otto Loewy Karl Steinitz Martin
Feiweles Rich. London Ernst Gerh. Steinitz Walter
Feldmann Max Lubinski Max Stern Benno
Finkenstein Willy Lubinsky Herb. Stern Joseph
Fischer Wilh. Lubliner Max Sternau Willy
Fleischer Herbert Lustig Leo Sternberg Lgeorg
Fleischmann Richard Malachowsky Leo Strumpf Albert
Fraenkel Georg Manasse Walt. Strumpf Berth.
Fraenkel Max Marcus Martin Studinsky Conrad
Frankfurter Fritz Marcus Michael Suessbach Sigmund
Freimann Jacob Margoliner Max Taterka Reinhold
Freudenthal Erich Masur Benno Taucher Ismar
Freund Erich Matzdorf Salo Taucher Louis
Freund Hugo Meidner Alexander Tichauer Fritz
Freund Simon Mendelsohn Leo Tichauer Rich.
Freundlich Georg Menken Isidor Tichauer Walt.
Friedeberg Isidor Meth Herb. Todtmann Willy
Friedlaender Erich Meyer Louis Troplowitz Adolf
Friedlaender Kurt Michaelis Siegfr. Unikower Hugo
Friedlaender Max Michlowitz Salo Unikower Viktor
Friedmann Josef Mittwoch Erich Wachsmann Albert
Friedmann Walter Moser Aug. Wachsner Paul
Froehlich Erw. Moses Georg Waldstein Mart.
Froehlich Kurt Moskiewicz Hans Wall Max
Froehlich Otto Motek Willi Warschauer Alb.
Frost Siegbert Mueller Jos. Weill Rudolf
Fuchs Carl Muhr Kurt Weinbaum Herb.
Fuchs Fritz Muskat Kurt Weinlaub Martin
Fuchs Leonhard Naphtali Ernst Weiss Leo
Fuchs Moritz Nelken Lazarus Weissenberg Gustav
Fuchs Rud. Neubauer Salomon Weissenberg Helmuth
Garnmann Norbert Neumann Egon Weitzen Arth.
Gassmann Eugen Neumann Ludw. Wendriner Karl
Gassmann Max Neumann Mart. Wenglowitz Sigm.
Gerstel Alfred Neumann Walt. Wertheim Fritz
Gerstmann Kurt Neustadt Art. Weyl Herm.
Glueck Herm. Neustadt Jos. Widawer Curt
Gluecksmann Kurt Neustadt Salo Wieland Max
Gluecksmann Kurt Noher Adolf Wiener Erich
Gluecksmann Wilh. Noher Max Wiener Manfr.
Goetz Erich Nothmann Adolf Wittenberg Gerh.
Goldberg Arthur Nothmann Erwin Wolf Fritz
Goldenkranz Salo Nothmann Friedr. Wolff Herbert
Goldmann Alfr. Nothmann Walt. Wolff Leo
Goldmann B. Oesterlicher Martin Wollheim Georg
Goldmann Ernst Ollendorff Georg Wollmann Bernh.
Goldmann Max Ollendorff Hans Wunderlich Alfr.
Goldmann Willy Ollendorff Lizzie Elizabeth Zerkowski Georg
Goldschmidt Georg Felix Orbach Herbert Zerkowski Max
Goldschmidt Max Orgler Ernst Zerkowski Willy
Golschiener Ludw. Oschinsky Max Zernik Erwin
Gomma Willy Pagorsky Georg Zorn Max
Gottheiner Bruno Perl Alfred Zweig Alfred
Gottheiner Georg Perl Leo Zweig Fritz
Gottheiner Leo Philippsborn Martin

« Powrót do mapy i listy kwater